alþingi

Reykjavíkurbréf Morgunblaðsins 16. júní 2019 – „Ættarvitar fara illa í sólgosum og í nálægð segulmagnaðra manna“

Davíð Oddsson 60

Davíð Oddsson ritstjóri Morgunblaðsins og fyrrv. forsætisráðherra 

Ættarvitar fara illa í sólgosum og í nálægð segulmagnaðra manna

Styrmir Gunnarsson, sem lengi var einn af ritstjórum þessa blaðs, segir í pistli sínum í gær: Ný könnun MMR um afstöðu kjósenda til orkupakka 3 er þungt áfall fyrir stjórnarflokkana þrjá, Sjálfstæðisflokk, Framsóknarflokk og VG og þá ekki sízt forystusveitir og þingmenn þessara flokka. Hún sýnir að einungis þriðjungur stuðningsmanna stjórnarflokkanna er hlynntur orkupakkanum.

Statistar á sviðinu

Það má vera rétt að þessi könnun sé að minnsta kosti ekki fagnaðarefni fyrir framantalda.
En kannanir eru sveiflukenndar og ekki alltaf nákvæmar og verða því einkum hafðar til hliðsjónar.
Það var lengi óskráð meginregla í Sjálfstæðisflokknum, sem reyndist vel, að hversu öflugur sem formaður flokksins væri, sem þeir voru sannarlega langflestir, skyldi landsfundur eða flokksráðsfundur tryggja að sá sem næstur stæði formanninum hefði ríkulega stjórnmálalega reynslu ef örlög eða atvik höguðu því svo að fylla þyrfti skarðið yrðu góð tök á því.
Aðrir flokkar höfðu á hinn bóginn ýmsan hátt á slíku. Stundum voru helstu valdamenn þeirra flokka ekki í leiðtogarullu, heldur t.d. ungur og ágætur flokksbróðir eða -systir sem sat þar með táknrænum hætti og fór að auki vel á mynd, þótt opinbert leyndarmál væri að aðrir færu með flokksumboðið og völdin sem því fylgdu.
Þetta var t.d. þekkt bæði hjá Alþýðubandalagi og Alþýðuflokki og reyndar fleirum.

Stjörnurnar á stóra sviðinu

Hjá Sjálfstæðisflokki horfðu menn öruggir á Jón Þorláksson og við hlið hans Magnús Guðmundsson og Ólafur Thors, sem varð svo næstur honum. Heilsa Jóns bilaði og Ólafur hélt um flokksstýrið lengi með þeim glæsibrag að gneistar frá í minningunni. Einstæðir forystuhæfileikar, leiftrandi glaðbeittur baráttuvilji, bítandi gamansemi, sem Ólafi lánaðist oftast að stilla í hóf, svo að ekki sveið lengur undan en þurfti.
Þeir Jón Þorláksson og Ólafur vissu að baráttan á þeirri tíð var upp á pólitískt líf eða dauða. Hún skipti öllu fyrir flokkinn þeirra, en ekki sjálfs hans vegna heldur vegna þess að það var enginn annar á sviðinu eða nálægur sem tók svari þeirrar lífsskoðunar sem flokkurinn setti í öndvegi og best hefur dugað síðan. Flokkurinn hafði löngum sterkt fylgi með fólkinu en var meinað um áhrif í samræmi við þann stuðning vegna möndls við vægi atkvæða. Það hefur gjörbreyst.
Hið íslenska samfélag var brothætt og stór hluti verkalýðshreyfingarinnar í höndum manna sem áttu samleið með öfgaöflum alræðissinna. Þeirra söngvar voru sungnir þegar mest þótti liggja við.
Ólafur hafði næsta sér menn á borð við þá Pétur Magnússon varaformann sinn, dr. Bjarna Benediktsson, sem var stórmerkur maður, þó allt önnur gerð en Ólafur og bættu þeir hvor annan upp með einstæðum hætti. Skammt undan voru svo Gunnar Thoroddsen, Jóhann Hafstein, María Maack, Magnús frá Mel og Geir Hallgrímsson, svo nokkrir öndvegismenn séu nefndir.
Þótt forystuliðið væri gott var það liðsheildin og baráttuvilji félaganna sem úrslitum réði.
Sjálfstæði var tilvísunin og ekki fengin frá auglýsingastofum eins og nú tíðkast. Stjórnarsáttmálar voru samdir af leiðtogunum sjálfum með yfirlegu og samráði en ekki af pólitísku aðstoðarfólki á meðan aðrir átu vöfflur.

Landsfundir virtir

Þá og alllengi síðar tóku menn landsfundarsamþykktir mjög alvarlega vegna þess að þeir tóku sjálfa sig og flokkinn sinn mjög alvarlega. Þeir hefðu ekki verið í þessu nema vegna þess að baráttan knúði þá áfram og baráttan skipti öllu.
Allt fram undir lokatíð bréfritara á þeim vettvangi fór formaður flokksins með uppköst landsfundarsamþykkta heim með sér á kvöldin á meðan á landsfundi stóð og teldi hann að eitthvað mætti betur fara eða eitthvað ylli misskilningi var strax rætt við flutningsmenn og lausn fundin.
Elstu menn sögðu að þannig hefði ætíð verið haldið á málum. Bréfritara þótti ekki ástæða til að breyta því.
Síðustu árin hefur virst að forystusveitinni sé nokkuð sama um hvað samþykkt sé á landsfundum, því að ekkert þurfi með það að gera.
Og eins og sést glitta í núna hika menn ekki í sínum erindrekstri að útskýra fengnar niðurstöður fólksins burt með útúrsnúningum, sem eru ögrun við skynsemi landsfundarfulltrúa.


Nú þykir fínt að reynslulítið fólk, sem hefur fengið pólitískt vægi með slíkt nesti langt umfram það sem áður tíðkaðist, tali niður til flokkssystkina sinna og leggi lykkju á leið sína til að vísa þeim sem eldri eru út úr umræðunni með þótta sem fer öllum illa.
Það kann ekki góðri lukku að stýra. Enn er eldra fólk í hópi góðra stuðningsmanna þessa flokks. Sé það virkilega svo, eins og þessir nefndu textar og hortugheit bera með sér, að haft sé horn í síðu þessa fólks er rétt að nýgræðingarnir frábiðji sér upphátt atkvæði þess til flokksins með afgerandi hætti.
Eins og stemningin er núna er líklegt að slíkri beiðni verði betur tekið en hefði verið endranær.

Galaði þá goðmagnið

Í Reykjavíkurbréfi sem birt var fyrir réttri viku var, eins og endranær, margt viðrað sem leitaði á huga. Þar var vakin athygli á grein eftir Jón Hjaltason sem borist hafði blaðinu. Grein þessi hafði fengið óvenju sterk viðbrögð.

halldórböndal

Halldór Blöndal fyrrv. Samgönguráðherra

Halldór Blöndal tók það óstinnt upp og sendi bréfritara orð í þriðjudagsblaðinu. Halldór vandar um og segir og endurtekur að bréfritari eigi ekki að skrifa þegar illa liggi á honum.
Þeim sem þekkja Halldór best mun þykja þessi ráðgjöf skondin og úr óvæntri átt.
Hann kvartar í framhjáhlaupi yfir því í greininni að Selfyssingarnir og formennirnir Þorsteinn Pálsson og bréfritari skuli ekki hafa komið saman til hins fámenna afmælisfagnaðar. Þeir í Valhöll virðast hafa gleymt að segja Halldóri að þegar Þorsteinn gekk til liðs við flokk Benedikts Jóhannessonar skráði tölvan, sem er manngleggst á skrifstofunni, þá sjálfkrafa út úr flokknum, báða tvo og fór létt með það.
Það hefði því farið betur á að Þorsteinn hefði verið samferða hinum óvæntu utanflokksgestum í afmælið, þótt ekki sé vitað til að hann hafi stutt það með þeim að reynt yrði að koma Geir H. Haarde á bak við lás og slá.

Laufblaðið

En Halldór ákvað sem sagt að gera hina beittu grein Jóns Hjaltasonar ómerkilega með því að velta sér upp úr einu atriði. Finna fölnaða laufblaðið og fordæma skóginn, sem er gamalkunn aðferð en þykir ekki merkileg.
Einhver hefur sagt Halldóri að það sé ónákvæmni hjá Jóni Hjaltasyni að Bjarni Benediktsson hafi skipað Má Guðmundsson tvisvar seðlabankastjóra. Það hafi hann aðeins gert einu sinni.

már

Það er nú svo. Bjarni Benediktsson fjármálaráðherra hafði bæði gefið til kynna og sagt ýmsum frá að hann ætlaði sér ekki að endurskipa Má Guðmundsson þegar að því kom árið 2014. Þegar að þessu dró var ráðherrann staddur fyrir norðan, sennilega á Siglufirði, og hringdi í menn og upplýsti þá, og þar á meðal ritstjóra Morgunblaðsins, að vegna óvænts flækjustigs sem upp hefði komið (sem ekki verður farið út í hér) hefði hann ekki náð að gera breytingarnar sem hann hefði margboðað. Hann myndi því skipa Má og skipunarbréfið gæfi til kynna að það yrði til fimm ára. Hins vegar væri sameiginlegur skilningur á því að skipunin stæði í hæsta lagi til eins árs.
Ekki voru endilega allir mjög trúaðir á þennan málatilbúnað. En samkvæmt minnispunktunum sagði ráðherrann efnislega á þessa leið: „Þessu mega menn treysta og Már gerir sér grein fyrir þessu og mun birta yfirlýsingu sem í raun staðfestir það sem ég er að segja.

Og mikið rétt. Már bankastjóri stóð við sitt. Þetta birtist: „Af þessu tilefni hefur Már Guðmundsson seðlabankastjóri gefið út eftirfarandi yfirlýsingu:
„Fjármála- og efnahagsráðherra hefur í dag skipað mig í stöðu seðlabankastjóra til fimm ára. Í skipunarbréfi sínu vekur ráðherrann athygli á því að hafin er vinna við heildarendurskoðun laga um Seðlabanka Íslands. Eins og áður hefur komið fram tel ég fulla þörf á þeirri endurskoðun. Seðlabanki Íslands hefur lagt því verkefni það lið sem hann getur og eftir hefur verið leitað. Endurskoðunin mun að mínu mati kalla á einhverjar breytingar varðandi stjórnskipun bankans. Þar eru mismunandi kostir í boði og ég get ekki spáð fyrir um hver endanleg ákvörðun Alþingis verður í þeim efnum. Hitt er mér ljóst að þær breytingar gætu haft í för með sér að endurráðið yrði í yfirstjórn bankans.
Ég tel í þessu sambandi rétt að upplýsa að ég hef í nokkur ár haft hug á að skoða möguleikann á að hverfa á ný til starfa erlendis áður en aldursmörk hamla um of. Ég taldi ekki heppilegt að gera það nú í ljósi ástandsins og verkefnastöðunnar í Seðlabankanum auk fjölskylduaðstæðna. Þetta mun breytast á næstu misserum. Það er því óvíst að ég myndi sækjast eftir endurráðningu komi til slíks ferlis vegna breytinga á lögum um Seðlabanka Íslands á næstu misserum.”

Eins og áður sagði stóð Már við sitt.
Þannig að útkoman varð sú að fjármálaráðherrann de facto skipaði Má tvisvar með því að standa ekki við yfirlýsingar sínar. Engin skýring hefur fengist á því. Þannig að Jón Hjaltason reyndist, kannski óviljandi, hafa haft rétt fyrir sér.
Fölnaða laufblaðið kom þessum skógi ekki við.
Hvernig væri að leita til skátanna?
Ef ekki hefði legið svona illa á Halldóri Blöndal hefði hann ekki kallað á þessa dapurlegu upprifjun.
Halldór Blöndal gat stundum forðum tíð haft áttavita sem mátti hafa hliðsjón af. En hann ratar illa eftir að notkunin á ættarvitanum óx. Og lendir þá í hverri hafvillunni af annarri. Ættarvitanum fylgdi hann þegar hann kúventi yfir nótt og lagðist á árar með Jóhönnu og Steingrími í Icesave og erlendum kröfuhöfum. Flokkurinn hans og okkar hefur ekki borið sitt barr síðan.

Bjarni og kata koss

Nú sýna kannanir að allur þorri flokksmanna er á móti orkupakkaruglinu. Enginn hefur fengið að vita af hverju forystan fór gegn flokknum í Icesave. Og nú fær enginn að vita „af hverju í ósköpunum”, svo notuð séu orð formannsins sjálfs, laskaður flokkurinn á að taka á sig enn meiri högg. Halldór Blöndal áttar sig ekki á þessu fremur en Icesave, sem hann hafði barist gegn þar til ættarvitinn tók öll völd. Þessi sami ættarviti sem núna er að ærast í segulstormunum.

Það vantaði ekki neitt upp á það að hann sendi þá gömlum vinum sínum kveðjurnar eftir krókaleiðum vegna þess að þeir mökkuðu ekki með. Þeirra svik voru að fara ekki kollhnís þegar kallið barst frá Steingrími og kröfuhöfum.
Nú hefur bréfritari ekki heyrt í Halldóri lengi. En hann hringir til manna allt í kringum þann með sama hætti og síðast og þeir segja að það liggi þetta líka óskaplega illa á honum núna. Það hlýtur að gera það, því að Halldór er innst inni drengur góður.
Hann ætti því kannski að bíða með þessar hringingar.
En best væri þó að skátarnir segðu honum að ættarvitar hafi aldrei náð nokkurri átt.
Aldrei.

Úr Reykjavíkurbréfi Morgunblaðsins 16. júní 2019.

Auglýsingar